ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ . « 1 » به نظر فيض در دو آيهء اخير نيز سخن گفتن خداوند با اشياء و زمين و آسمان در كار نيست ، بلكه تمثيل و به تصوير كشيدن معناست . « 2 » خداوند اشياء و آسمان و زمين را به يك انسان قابل گفت و گو تشبيه كرده است . آن گاه فيض گفتهء امام صادق عليه السلام را شاهدى بر اين تفسير خود مىداند . راوى از حضرت در مورد آيهء سورهء اعراف سؤال كرد : خداوند چگونه از فرزندان انسان در حالى كه موجوداتى ريز بودند پرسش نمود و آنها چگونه جواب دادند ؟ « 3 » امام عليه السلام پاسخ داد : « جَعَلَ فيهِمْ ما اذا سَأَلَهُم اجابُوهُ ؛ خداوند در آنها نيرويى قرار داده است كه اگر از آنها سؤال مىكرد جواب مىدادند . » « 4 » معلوم مىشود كه سؤال و جوابى در كار نبوده است . فيض اين حديث را مؤيّد تفسير خود مىگيرد كه آيهء « ذرّ » « 5 » تمثيل است . « 6 » ب - امام صادق عليه السلام مىفرمايد : . . . إنَّ اللَّهَ اخْبَرَ الْعِبادَ بِطُرُقِ الْهُدى وَ شَرَعَ لَهُمْ فيهَا الْمَنارَ . . . اقْتَصُّوا

--> ( 1 ) . خداوند به آسمان و زمين فرمود : به سوى خدا ( و اطاعت فرمان او ) به شوق و رغبت يا به جبر و ناخوش‌آيندى بشتابيد . آن دو گفتند : ما با كمال شوق و ميل به سوى تو مىشتابيم . فصّلت / 11 . ( 2 ) . اين گونه تعبيرها در گفت و گوهاى روزانه فراوان است . مثلا « رنگ رخساره خبر مىدهد از سرّ درون . » يا « چشمان به هم ريخته او مىگويد ديشب به خواب نرفته است . » كه مراد سخن گفتن با زبان نيست ، بلكه تمثيل است . ( 3 ) . « كيف اجابوا و هم ذرّ ؟ ! » ( 4 ) . الوافى ، ج 4 ، ص 40 . ( 5 ) . الاعراف / 172 . ( 6 ) . الوافى ، ج 4 ، ص 38 - 40 . و ر . ك . به : ج 1 ، ص 502 . علامه مجلسى تفسير فيض از آيه سوره اعراف را پسنديده و از فيض با تعبير « قال بعض المحققين » تمجيد كرده است . ر . ك . به : مرآةالعقول ، ج 7 ، ص 20 .